MENU

Rënia e lirës turke vazhdon

A është Amerika shkaku i krizës në Turqi?

15.08.2018 - 08:59

Fakti që SHBA nuk e shkaktoi rënien ekonomike të Turqisë, nuk do ta ndalojë Uashingtonin që t’a shfrytëzojë atë.

Shkarkoni Aplikacionin e Konica.al

Ndërkohë që SHBA dhe Turqia hasin probleme rreth çështjeve të tilla si pastorët amerikanë apo lufta civile siriane, lira turke ka pësuar një rënie të shpejtë. Ajo ka rënë rreth 40 për qind që nga fillimi i vitit.

Shumë kanë fajësuar administratën Trump. Në fund të fundit, ajo ka vendosur sanksione ndaj disa zyrtarëve turq, ka kërcënuar të largojë Turqinë nga një program që lejon që të eksportojë disa produkte në SHBA pa taksa, dhe më pas njoftoi se do të dyfishonte tarifat e çelikut dhe aluminit. Shtetet e Bashkuara janë shpesh shumë të rreptë për ekonomitë në vështirësi. Dhe për të qenë të vërtetë, masat që Uashingtoni i ka imponuar nuk janë të mira për ekonominë turke.

Por problemet ekonomike të Turqisë janë strukturore dhe lira ka rënë që nga fillimi i vitit. Masat e Uashingtonit kundër Turqisë janë ndëshkuese, por ato nuk janë shkaqet e problemeve ekonomike të Turqisë. Ato janë pasojë e tyre , domethënë varësia e Turqisë nga borxhi i jashtëm dhe rrjedhimisht varësia e saj nga rezervat valutore.

SHBA po sheh në Turqi një dobësi që mund ta shfrytëzojë. Në të vërtetë, rritja ekonomike e Turqisë që nga viti 2002 është nxitur kryesisht nga borxhi i jashtëm. Problemi me borxhin e shprehur në një monedhë të huaj është se bëhet shumë më e vështirë të paguhet kur monedha në fjalë dobësohet. E tillë është dilema e Turqisë.

Për t’u mbrojtur kundër rrezikut nga borxhi i jashtëm, Turqia ndërtoi rezervat e saj të huaja. Por e bëri këtë në një mënyrë të re. Mekanizmi i rezervës së bankës qendrore turke lejon bankat turke të mbajnë rezerva kapitale jo vetëm në lira turke, por edhe në monedha të huaja.

Megjithatë, nëse bankat zëvendësojnë monedhat e huaja me lirën si rezerva e tyre, ata duhet të depozitojnë atë monedhë në bankën qendrore. Kjo do të thotë se një pjesë e konsiderueshme e rezervave valutore të mbajtura në bankën qendrore nuk është thjesht një gjë që banka mund të zgjedhë të blejë ose të shesë.Ai gjithashtu përfshin një pjesë të rezervave kapitale të sistemit bankar turk. Ndërsa lira këtë vit, ku banka qendrore zvogëloi raportin e këmbimit valutor të mekanizmit të opsionit rezervë, që do të thotë se lejon që më pak valutë të huaj të mbahen si rezerva në bankën qendrore në zëvendësim të rezervave të lira. Në maj, kjo shifër u zvogëlua nga 55 për qind në 45 për qind, dhe më parë këtë javë, u reduktua në 40 për qind. Kjo në thelb mund të mendohet si shitja e rezervave valutore për të rritur lirën.

Më parë këtë javë, duket se gjithçka funksiononte pasi lira për pak kohë fitoi forcë. Por meqenëse shumë prej këtyre rezervave të huaja kryesore janë marrë kryesisht nga banka qendrore dhe nga bankat individuale turke, rënia e këtij raporti gjithashtu paraqet një dobësim të përgjithshëm të sistemit bankar turk.

Lira vazhdoi të binte, duke dëshmuar se buxheti i opsionit të rezervës ishte i paefektshëm.

Për të frenuar rënien e lirës, ​​Ankaraja mund të duhet të marrë vendimin politik për të rritur normat e interesit.

Natyrisht, asnjë nga këto zhvillime nuk është thjesht ekonomike. Një ekonomi e dobët ndikon në aftësitë ushtarake të Turqisë dhe në politikën e saj. Një monedhë e dobët do të thotë se, ndërsa më shumë para duhet të jenë të dedikuara ndaj shërbimit të borxhit të jashtëm, më pak para do të shkojnë drejt zonave më produktive të ekonomisë. Aktiviteti ekonomik në rënie do të ndikojë në të ardhura, të cilat do të ushtrojnë presion mbi shpenzimet ushtarake të Turqisë, kështu që rritet urgjenca për të zhvilluar një industri të mbrojtjes vendase që varet më pak nga importet.

Nëse ekonomia bëhet e dobët dhe nëse Erdogan nuk është në gjendje të bindë vendin se problemet ekonomike të saj janë vetëm faj i Amerikës, atëherë turqit mund të fillojnë të vënë në dyshim se pse qeveria po shpenzon kaq shumë në Siri. Përpjekjet e presidentit në lidhje me këtë do të përkeqësojnë tensionet midis SHBA dhe Turqisë, duke marrë parasysh rënien e përgjithshme të ekonomisë turke. Edhe marrëdhëniet ndërmjet këtyre partnerëve duket më e dobët çdo ditë.