MENU

Project Syndicate

Si të shmanget një luftë e re e ftohtë…

13.09.2019 - 15:23

Kur liderët botërorë të mblidhen në New York më vonë këtë muaj për mbledhjet vjetore të Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara, ata do të kenë shumë për të diskutuar përveç ndryshimit të klimës.

Në veçanti, rivaliteti midis Shteteve të Bashkuara dhe Kinës paraqet një rrezik në rritje për botën. Prandaj, Kombet e Bashkuara duhet të ndihmojnë që të shmanget një Luftë e Ftohtë tjetër.

Mes gjithë debatit në lidhje me prishjen e multilateralizmit dhe shfaqjen e një bote G2 të mbizotëruar nga Amerika dhe Kina, është e lehtë të harrohet se një sistem i ngjashëm ekzistonte për dekada pas Luftës së Dytë Botërore. Vetëm në fund të viteve 1970 dhe 1980 u bë e qartë se sistemi Sovjetik nuk mund të konkurronte me kapitalizmin e tregut. Pas rënies së Murit të Berlinit në 1989 dhe rënies së mëvonshme sovjetike, ajo botë G2 i dha rrugën një rendi G1+n në të cilin të gjitha vendet e tjera nuk ishin në gjendje të rivalizonin Amerikën si superfuqinë e vetme globale.

Por rritja spektakolare e Kinës i dha fund rendit G1 + n. Megjithëse Amerika është akoma fuqia kryesore ekonomike, teknologjike dhe ushtarake në botë, ajo gjithnjë e më shumë duhet ta ndajë atë status me Kinën.

Disa argumentojnë se ne tani jetojmë në një botë shumëpolare, në të cilën vendet e rëndësishme mesatare kanë fuqi të mjaftueshme për të ndikuar në çështjet globale.

Ky model ofron një përshkrim të besueshëm të rolit të vendeve si India, Gjermania, Rusia, Brazili dhe Japonia në sistemin global të sotëm. Ai gjithashtu tregon se si fuqia dhe mundësia për të krijuar koalicione efektive për veprim kolektiv, varet nga çështja në fjalë dhe nga copëzimi ose përqendrimi i interesave.

Në mënyrë të ngjashme, megjithëse ndoshta jo aq të rreptë sa SHBA dhe Bashkimi Sovjetik gjatë Luftës së Ftohtë, Amerika dhe Kina janë të ndara sipas ideologjisë dhe kanë marrëdhënie antagoniste reciproke. Megjithatë, ekonomikisht, dekadat e globalizmit i kanë bërë ata shumë më të ndërvarur, duke rezultuar në “dy sisteme, një botë”, siç e ka thënë ish ministri i jashtëm gjerman Joschka Fischer.

Dy zhvillime mund të ndryshojnë imazhin aktual. Së pari, Kina dhe SHBA secila mund të evoluojnë në një mënyrë që i afron ata më shumë së bashku ideologjikisht.

Së dyti, një Bashkim Evropian më i integruar mund të bëhet superfuqia e tretë në një botë G3 dhe të luajë një rol kryesor balancimi përballë SHBA-së dhe Kinës.

Evropa ka burimet e nevojshme ekonomike, financiare, teknologjike dhe njerëzore, dhe multilateralizmi është në ADN-në e BE-së.

Në mënyrë ideale, të dy zhvillimet do të ndodhin njëkohësisht. Sidoqoftë, për një afat më të gjatë, fuqia kineze ka të ngjarë të rivalizojë atë të SHBA dhe të Evropës të kombinuar.

Asambleja e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara e këtij viti do të zhvillohet mes paraleleve shqetësuese me Luftën e Ftohtë të vjetër.

Nëse bota do të ndahet më ashpër në “dy sisteme”, do të jetë shumë më e vështirë të arrihet marrëveshje për rregulloret ndërkombëtare të kërkuara shumë në fusha të tilla si hapësira në internet dhe biogjenetika.

Kombete e Bashkuara është më shumë sesa një forum për qeveritë. Në themelimin e saj pas Luftës së Dytë Botërore, u konceptua mbi të gjitha si kujdestari i një rendi shumëpalësh të bazuar në rregulla që do të parandalonte konfliktin e dhunshëm midis shteteve anëtare.

Sot, përsëri duhet të ndjekë misionin e saj dhe të ndihmojë në parandalimin e një lufte të re dhe të ndryshme, por po aq të rrezikshme, të ftohtë.

Kemal Derviş, ish Ministri i Çështjeve Ekonomike të Turqisë dhe ish Administratori për Programin e Kombeve të Bashkuara për Zhvillimin (UNDP), është anëtar i lartë në Institucionin e Brookings.